Opening Herdenking 2026


Door Janneke Schermers

Welkom

Namens het bestuur van de Stichting Herdenkingsmonument Fort bij Rijnauwen heet ik u van harte welkom bij deze herdenking, waarbij we stil zullen staan bij het feit dat we, mede door het verzet van de mannen die we hier gedenken, nu alweer 81 jaar in vrijheid kunnen leven. Uit hun levensverhalen kunnen we heel veel leren, zeker in deze bijzonder hectische tijd. Het waren ‘gewone’ mannen die reageerden op voor hen onacceptabele ontwikkelingen in de wereld. Waarom deden ze dat? Wat was de diepere reden dat ze dat deden? Vragen die heel goed passen bij het ‘landelijke thema van deze herdenking: ‘De geschiedenis begrijpen’ en van dat begrijpen moeten we leren.

Die levensverhalen zijn natuurlijk met name bekend bij de nabestaanden. Hen wil ik dan ook speciaal welkom heten.

Kinderen zullen de herinnering levend moeten houden. Wij zijn dan ook heel blij dat er ook dit jaar weer kinderen aanwezig zijn bij deze herdenking en dat zij ook een actieve rol spelen: ze helpen met het leggen van kransen, delen rozen uit bij de ingang van het fort en leggen ook zelf bloemen bij de herdenkingsstenen. Scouts hebben een rol evenals leerlingen van de Barbaraschool. Onze kinderburgemeester draagt een gedicht voor. Welkom voor ook voor hen.

Er worden vandaag ook verzetsstrijders uit België herdacht. Wij heten welkom en zijn vereerd met de aanwezigheid van de erste secretaris Bilateraal Mevrouw Caroline Pailhe als vertegenwoordiger van het Koninkrijk België

Een hartelijk welkom ook voor de afvaardiging van de Provincie Utrecht: de gedeputeerde de heer Van Muilekom vergezeld door Mevrouw Patricia Schalkwijk

De gemeente Bunnik is vertegenwoordigd door burgemeester Van Bennekom en zijn vrouw. Sinds een aantal jaren heeft Bunnik een kinderburgemeester. Dit jaar is dat Fien Swinkels. Ook zij mogen zich welkom weten.

Veel mensen helpen mee om deze herdenking goed en waardig te laten verlopen. Als u hebt meegelopen in de stille tocht, dan heeft u kunnen genieten van het gezang van Multiple Voice. Bij de entree van het fort hoorde u het luiden van de klokken door het Utrechts Klokkenluidersgilde. Constantia begeleid zoals al vele jaren de plechtigheid weer muzikaal. De gesproken woorden worden versterkt door Bruno Eventsupport.

Dan zijn er nog mensen die in stilte bijdragen aan deze herdenking. Ik denk dan aan de politie, de brandweer, de EHBO en de scouts. Een woord van dank is zeker op zijn plaats voor die stille medewerking.

Ik geef nu graag het woord aan de burgemeester van de gemeente Bunnik, de heer Van Bennekom voor het uitspreken van zijn rede. Daarna zal de kinderburgemeester een gedicht voordragen dat zij zelf heeft uitgekozen.  

Herdenkingsrede 2026


Door Ruud van Bennekom, burgemeester van Bunnik

Lieve mensen,

Elk jaar als ik met jullie naar hier loop, maakt dat diepe indruk op mij. De vele mensen, het grote fort met de mooie natuur, en natuurlijk de nare geschiedenis die hier plaatsvond. Juist daarom zijn we hier. Sommigen van u zijn van ver gekomen, anderen van hier uit de buurt. Wat fijn dat u allemaal bent gekomen. Samen herdenken we de mensen die hier op het Fort, maar ook elders, hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid.

Wij leven in een vrij land, waar geen oorlog is en waar we ons beschermd weten. We mogen vrij onze mening uiten, kunnen in demonstraties onze opvattingen geven en met onze stem bij vrije verkiezingen bepalen wie het bestuur vormen. Dat zijn enorme verworvenheden, die niet vanzelfsprekend zijn. Ik weet niet hoe u erover denkt, maar ik ben wel bezorgd als ik naar de wereld kijk. In Oekraïne, het Midden-Oosten en andere delen van de wereld verliezen mensen het van de militaire macht. Vrede en veiligheid zijn er ver te zoeken en ik hoop dat daar snel verandering in komt.

“De geschiedenis leren begrijpen”, dat is het jaarthema van het Nationaal 4 en 5 mei comité. Daarmee trekt het comité de ervaringen van de Tweede Wereldoorlog nadrukkelijk naar het hier en nu. Praten wij wel met elkaar over onze vrijheid? Durven we er wat van te zeggen als we voelen dat iets niet deugt? Staan we op bij de eerste signalen dat er uitholling van de democratische rechtsstaat plaatsvindt? Laat dat een oproep aan ons allen zijn.

We kunnen de geschiedenis alleen leren begrijpen als we de verhalen uit de oorlog blijven vertellen. Dat geldt zeker voor de 52 dappere verzetsmensen die op deze plek zijn vermoord. Elk jaar belicht ik daarom een van deze mensen, die hier gefusilleerd zijn.

Dit keer is dat Klaas Stempels; hij woonde hier niet ver vandaan, aan de Van Ostadelaan in Utrecht. Bankdirecteur van beroep en tevens lid van de Utrechtse gemeenteraad. Al voor de Tweede Werkdoorlog waarschuwde hij voor het gevaar van het nationaal socialisme en nam hij stelling tegen de opkomst van het fascisme in de Spaanse burgeroorlog.

Kort na mei 1940 raakte hij actief betrokken bij het verzet. Zo was hij oprichter van het illegale blad “Slaet op den Trommele” en leider van de ondergrondse Bond van Jong-Liberalen. In het verzet hield Stempels zich bezig met spionage en sabotage. Op 19 november 1942 werd hij verraden en in zijn woning gearresteerd. Op 9 oktober 1943 werd Klaas Stempels hier met de andere leden van de verzetsgroep Erkens gefusilleerd.

Vanavond herdenken wij de 52 verzetsmensen uit Nederland en België die op deze plek tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn geëxecuteerd. U zult hun namen zo horen. Daarna staan we twee minuten stil om ons respect aan hen te tonen en om alle mensen te gedenken die in de oorlogsjaren zijn omgekomen. Opdat wij nooit vergeten! Dank u wel.

Dan wil ik graag Fien Swinkels vragen om naar voren te komen. Fien is onze kinderburgemeester. Zij zal een gedicht voordragen dat ze grotendeels zelf heeft geschreven. Ze heeft zich daarbij laten inspireren door het gedicht “Wees maar niet bang” van Marianne Busser en Ron Schröder.

Gedicht Kinderburgemeester 2026


Door Fien Swinkels

Ga nu maar slapen
Wees maar niet bang
Er is hier geen oorlog – meer aan de gang
Er vallen geen bommen hoog uit de lucht
We hoeven niet voor soldaten
Ver op de vlucht
Ga nu maar slapen
Wees maar niet bang
Het is hier nu vrede – maar voor hoe lang?
We weten van vroeger en andere landen
Dat er snel tanks kunnen komen
Met rollende banden
Ga nu maar slapen
Wees maar niet bang
Er is hier geen oorlog – meer aan de gang

Dit gedicht (geïnspireerd op een gedicht van Marianne Busser en Ron Schröder) las kinderburgemeester Fien Swinkels voor tijdens de herdenking.